Bài 12: Tiếng Anh Y khoa: Khai thác đau lưng trong thực hành lâm sàng – Taking a histoty of back pain in clinical practice.
PCC fC Language – Thăng Long, Hà Nội, ngày 23/5/2026, Đau lưng là một trong những triệu chứng rất thường gặp trong thực hành lâm sàng, từ phòng khám đa khoa, nội khoa, cơ xương khớp, thần kinh, thận – tiết niệu cho đến khoa cấp cứu. Phần lớn các trường hợp đau lưng có thể liên quan đến căng cơ, tư thế lao động, thoái hóa cột sống hoặc đau cơ học thông thường. Tuy nhiên, phía sau một câu nói tưởng như đơn giản của người bệnh: “I’ve got this terrible pain in my back” có thể ẩn chứa nhiều nguyên nhân cần được khai thác cẩn thận. Trong bài học này, học viên sẽ được làm quen với cách bác sĩ mở đầu cuộc hỏi bệnh một cách tự nhiên, lịch sự và thực tế: từ hỏi thông tin gia đình, chuyển sang lý do đến khám, sau đó định vị chính xác vị trí đau. Những mẫu câu như “What seems to be the problem today?”, “How long have you had it?”, và “Can you show me exactly where it is?” là các câu hỏi nền tảng nhưng có giá trị rất lớn trong giao tiếp y khoa. Bài 12 không chỉ giúp học viên học thêm từ vựng và cấu trúc tiếng Anh liên quan đến đau lưng, mà còn rèn luyện tư duy hỏi bệnh có hệ thống: hỏi vị trí đau, thời gian đau, mức độ đau, hướng lan, yếu tố làm tăng – giảm đau và các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Đây là bước đầu tiên để người bác sĩ nhận diện đúng vấn đề, định hướng chẩn đoán hợp lý và xử trí an toàn cho người bệnh.
Sĩ số: chưa thống kê
1. Đoạn hội thoại gốc
DOCTOR: I see. And you’re married. Any family?
PATIENT: Yes, two girls and a boy.
DOCTOR: Fine. That’s fine. Now can you tell me what seems to be the problem today?
PATIENT: Well, it’s this terrible pain. I’ve got this terrible pain in my back. I’ve had it for more than a week now and it’s …
DOCTOR: I see, and can you show me exactly where it is?
PATIENT: It’s down here, here.
2. Dịch nghĩa tiếng Việt
BÁC SĨ: Tôi hiểu. Anh đã lập gia đình rồi. Anh có con không?
BỆNH NHÂN: Vâng, tôi có hai con gái và một con trai.
BÁC SĨ: Tốt rồi. Bây giờ anh có thể cho tôi biết hôm nay vấn đề của anh là gì không?
BỆNH NHÂN: Vâng, đó là cơn đau rất dữ dội. Tôi bị đau rất nhiều ở lưng. Tôi bị hơn một tuần nay rồi và nó…
BÁC SĨ: Tôi hiểu, anh có thể chỉ chính xác vị trí đau cho tôi được không?
BỆNH NHÂN: Ở dưới này, chỗ này.
3. Mục tiêu bài học
Sau bài học này, học viên có thể:
- Hỏi thông tin xã hội cơ bản của bệnh nhân: tình trạng hôn nhân, gia đình, con cái.
- Mở đầu phần khai thác lý do vào viện một cách tự nhiên, lịch sự.
- Hỏi bệnh nhân mô tả triệu chứng đau, đặc biệt là đau lưng.
- Khai thác thời gian khởi phát và vị trí đau.
- Sử dụng các mẫu câu y khoa cơ bản trong giao tiếp khám bệnh.
- Nhận diện các cấu trúc ngữ pháp quan trọng: Present Perfect, can you tell me…?, can you show me…?
- Áp dụng hội thoại vào tình huống thực tế tại phòng khám, khoa cấp cứu, nội khoa, cơ xương khớp, thần kinh, thận tiết niệu và chống độc.
4. Từ vựng trọng tâm
| Từ/cụm từ | Từ loại | Phiên âm gần đúng | Nghĩa tiếng Việt | Ghi chú lâm sàng |
| married | adj | /ˈmærid/ | đã kết hôn | Hỏi hoàn cảnh xã hội |
| family | noun | /ˈfæməli/ | gia đình, con cái | “Any family?” = Có con không? |
| girl | noun | /ɡɜːrl/ | con gái, bé gái | two girls = hai con gái |
| boy | noun | /bɔɪ/ | con trai, bé trai | a boy = một con trai |
| problem | noun | /ˈprɒbləm/ | vấn đề, triệu chứng chính | Dùng khi hỏi lý do đến khám |
| terrible | adj | /ˈterəbl/ | rất dữ dội, rất khó chịu | Mô tả mức độ nặng |
| pain | noun | /peɪn/ | đau, cơn đau | Từ khóa rất quan trọng |
| back | noun | /bæk/ | lưng | back pain = đau lưng |
| more than | phrase | /mɔːr ðæn/ | hơn | more than a week = hơn một tuần |
| exactly | adv | /ɪɡˈzæktli/ | chính xác | Hỏi vị trí cụ thể |
| where | adv/pron | /wer/ | ở đâu | where it is = nó ở đâu |
| down here | phrase | /daʊn hɪər/ | ở dưới đây | Bệnh nhân chỉ vị trí đau |
| show | verb | /ʃəʊ/ | chỉ, cho xem | “show me where it is” |
5. Mẫu câu giao tiếp y khoa quan trọng
5.1. Hỏi thông tin gia đình
And you’re married. Any family?
Anh/chị đã lập gia đình rồi. Có con chưa?
Có thể nói đầy đủ hơn:
- Are you married?
Anh/chị đã kết hôn chưa? - Do you have any children?
Anh/chị có con không? - How many children do you have?
Anh/chị có mấy người con? - Who do you live with?
Anh/chị sống cùng ai?
Ứng dụng thực tế: thông tin gia đình giúp bác sĩ hiểu hoàn cảnh chăm sóc, khả năng hỗ trợ tại nhà, yếu tố tâm lý – xã hội và nguy cơ bệnh liên quan nghề nghiệp, sinh hoạt.
5.2. Mở đầu khai thác lý do đến khám
Now can you tell me what seems to be the problem today?
Bây giờ anh/chị có thể cho tôi biết hôm nay vấn đề là gì không?
Đây là câu hỏi mở, lịch sự, giúp bệnh nhân kể bệnh tự nhiên.
Các cách hỏi tương đương:
- What brings you here today?
Điều gì khiến anh/chị đến khám hôm nay? - What seems to be the problem?
Vấn đề của anh/chị là gì? - How can I help you today?
Hôm nay tôi có thể giúp gì cho anh/chị? - Could you tell me what’s been troubling you?
Anh/chị có thể cho tôi biết điều gì đang làm anh/chị khó chịu không?
5.3. Khai thác triệu chứng đau
I’ve got this terrible pain in my back.
Tôi bị đau rất dữ dội ở lưng.
Các mẫu bệnh nhân thường nói:
- I have back pain.
Tôi bị đau lưng. - I’ve got pain in my lower back.
Tôi bị đau vùng thắt lưng. - The pain is severe.
Cơn đau rất nặng. - It hurts when I move.
Đau khi tôi cử động. - The pain goes down my leg.
Cơn đau lan xuống chân.
5.4. Hỏi thời gian đau
I’ve had it for more than a week now.
Tôi bị đau hơn một tuần nay rồi.
Bác sĩ có thể hỏi:
- How long have you had the pain?
Anh/chị bị đau bao lâu rồi? - When did the pain start?
Cơn đau bắt đầu khi nào? - Did it start suddenly or gradually?
Cơn đau bắt đầu đột ngột hay từ từ? - Has it been getting worse?
Cơn đau có nặng lên không?
5.5. Hỏi vị trí đau
Can you show me exactly where it is?
Anh/chị có thể chỉ chính xác vị trí đau cho tôi được không?
Các câu tương đương:
- Where is the pain?
Đau ở đâu? - Can you point to the painful area?
Anh/chị có thể chỉ vào vùng đau không? - Is it in the upper back or lower back?
Đau vùng lưng trên hay lưng dưới? - Does the pain spread anywhere?
Cơn đau có lan đi đâu không?
6. Phân tích ngữ pháp trọng tâm
6.1. Present Perfect: “I’ve had it for more than a week”
Cấu trúc:
Subject + have/has + past participle + for/since
Ví dụ:
- I’ve had back pain for more than a week.
Tôi bị đau lưng hơn một tuần nay. - She has had fever since Monday.
Cô ấy sốt từ thứ Hai. - He has felt tired for three days.
Anh ấy thấy mệt trong ba ngày nay.
Ý nghĩa lâm sàng: thì hiện tại hoàn thành dùng để mô tả triệu chứng bắt đầu trong quá khứ và còn tiếp diễn đến hiện tại. Đây là thì rất hay dùng khi khai thác bệnh sử.
6.2. “Can you tell me…?” – câu hỏi lịch sự
Can you tell me what seems to be the problem today?
Cấu trúc:
Can you tell me + wh-clause?
Ví dụ:
- Can you tell me when the pain started?
Anh/chị có thể cho tôi biết cơn đau bắt đầu khi nào không? - Can you tell me where it hurts?
Anh/chị có thể cho tôi biết đau ở đâu không? - Can you tell me how severe the pain is?
Anh/chị có thể cho tôi biết mức độ đau như thế nào không?
6.3. “Can you show me exactly where it is?”
Đây là mẫu câu rất thực tế trong khám bệnh, đặc biệt với triệu chứng đau.
show me = chỉ cho tôi
exactly = chính xác
where it is = vị trí của nó ở đâu
Ví dụ mở rộng:
- Can you show me where the pain starts?
Anh/chị có thể chỉ nơi cơn đau bắt đầu không? - Can you show me where it spreads?
Anh/chị có thể chỉ nơi cơn đau lan tới không? - Can you show me the most painful point?
Anh/chị có thể chỉ điểm đau nhất không?
7. Khai thác đau lưng theo hướng lâm sàng
Khi bệnh nhân nói “I’ve got this terrible pain in my back”, bác sĩ không chỉ dừng ở câu hỏi “đau ở đâu”, mà cần khai thác hệ thống.
7.1. Cần hỏi 7 đặc điểm của đau
| Nội dung cần hỏi | Câu hỏi tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt |
| Vị trí | Where is the pain? | Đau ở đâu? |
| Khởi phát | When did it start? | Bắt đầu khi nào? |
| Hoàn cảnh khởi phát | What were you doing when it started? | Khi đau bắt đầu anh/chị đang làm gì? |
| Tính chất | What does the pain feel like? | Cơn đau có tính chất thế nào? |
| Mức độ | How bad is the pain from 0 to 10? | Mức độ đau từ 0 đến 10 là bao nhiêu? |
| Hướng lan | Does the pain go anywhere? | Cơn đau có lan đi đâu không? |
| Yếu tố tăng/giảm | What makes it better or worse? | Điều gì làm đau tăng hoặc giảm? |
7.2. Các kiểu đau lưng thường gặp
| Kiểu đau | Gợi ý lâm sàng |
| Đau vùng thắt lưng sau mang vác nặng | Căng cơ, đau cơ học |
| Đau lan xuống mông, mặt sau chân | Đau thần kinh tọa, thoát vị đĩa đệm |
| Đau kèm sốt | Nhiễm trùng cột sống, viêm thận – bể thận |
| Đau sau chấn thương | Gãy xương, tổn thương phần mềm |
| Đau lưng kèm tiểu buốt, tiểu máu | Sỏi tiết niệu, nhiễm trùng tiết niệu |
| Đau lưng dữ dội, đột ngột | Cần loại trừ nguyên nhân nguy hiểm |
| Đau lưng kèm yếu chân, bí tiểu | Cảnh báo chèn ép thần kinh nặng |
8. Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm trong đau lưng
Trong thực hành y khoa, đau lưng thường lành tính, nhưng cần nhận diện red flags.
Red flags cần hỏi
- Đau sau chấn thương nặng.
- Sốt, rét run.
- Sụt cân không rõ nguyên nhân.
- Tiền sử ung thư.
- Đau tăng về đêm, không giảm khi nghỉ.
- Yếu chân, tê bì vùng yên ngựa.
- Bí tiểu hoặc đại tiểu tiện không tự chủ.
- Dùng corticoid kéo dài.
- Suy giảm miễn dịch.
- Tiền sử tiêm chích ma túy.
- Tuổi rất trẻ hoặc tuổi cao mới xuất hiện đau lưng.
- Đau kèm đau bụng, đau ngực, khó thở hoặc tụt huyết áp.
9. Hội thoại mở rộng trong phòng khám
9.1. Version cơ bản
Doctor: Good morning. How can I help you today?
Patient: I’ve got terrible pain in my back.
Doctor: I see. How long have you had it?
Patient: For more than a week.
Doctor: Can you show me exactly where it is?
Patient: It’s down here, in my lower back.
Doctor: Does the pain go down your leg?
Patient: Yes, sometimes it goes down my right leg.
Doctor: Is there any numbness or weakness?
Patient: No weakness, but my leg feels a bit numb.
Doctor: Do you have any fever or problems passing urine?
Patient: No, I don’t.
9.2. Version nâng cao hơn
Doctor: Can you tell me what seems to be the problem today?
Patient: I’ve had severe lower back pain for more than a week.
Doctor: Did it start suddenly or gradually?
Patient: It started suddenly after I lifted a heavy box.
Doctor: Can you describe the pain? Is it sharp, dull, burning, or cramping?
Patient: It’s a sharp pain.
Doctor: How bad is it on a scale from zero to ten?
Patient: About seven out of ten.
Doctor: Does anything make it worse?
Patient: Bending and walking make it worse.
Doctor: Does anything relieve it?
Patient: Resting helps a little.
Doctor: Do you have numbness, weakness, fever, weight loss, or difficulty passing urine?
Patient: No, none of those.
10. Bảng câu hỏi thực hành dành cho bác sĩ
| Mục tiêu hỏi bệnh | Câu hỏi tiếng Anh |
| Lý do đến khám | What seems to be the problem today? |
| Vị trí đau | Where is the pain? |
| Chỉ vị trí đau | Can you show me exactly where it is? |
| Thời gian đau | How long have you had it? |
| Khởi phát | When did it start? |
| Cách khởi phát | Did it start suddenly or gradually? |
| Tính chất đau | What does the pain feel like? |
| Mức độ đau | How bad is the pain from zero to ten? |
| Hướng lan | Does the pain go anywhere? |
| Yếu tố tăng đau | What makes it worse? |
| Yếu tố giảm đau | What makes it better? |
| Triệu chứng thần kinh | Do you have any numbness or weakness? |
| Triệu chứng tiết niệu | Do you have any problems passing urine? |
| Sốt | Have you had a fever? |
| Tiền sử chấn thương | Have you had any injury or fall recently? |
| Thuốc đã dùng | Have you taken anything for the pain? |
11. Từ vựng mở rộng về đau lưng
| Tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt |
| back pain | đau lưng |
| lower back pain | đau thắt lưng |
| upper back pain | đau lưng trên |
| spine | cột sống |
| muscle strain | căng cơ |
| slipped disc / herniated disc | thoát vị đĩa đệm |
| sciatica | đau thần kinh tọa |
| numbness | tê bì |
| weakness | yếu cơ |
| tingling | cảm giác kiến bò, châm chích |
| stiffness | cứng, hạn chế vận động |
| injury | chấn thương |
| fall | ngã |
| lifting heavy objects | nâng vật nặng |
| kidney stone | sỏi thận |
| urinary infection | nhiễm trùng tiết niệu |
| fever | sốt |
| weight loss | sụt cân |
| painkiller | thuốc giảm đau |
| anti-inflammatory medicine | thuốc chống viêm |
| physiotherapy | vật lý trị liệu |
| rest | nghỉ ngơi |
| movement | vận động |
12. Cấu trúc thực hành: OPQRST trong khai thác đau
Một cách khoa học để hỏi đau là dùng mô hình OPQRST:
| Chữ cái | Ý nghĩa | Câu hỏi tiếng Anh |
| O | Onset – Khởi phát | When did it start? |
| P | Provocation/Palliation – Yếu tố tăng/giảm | What makes it worse or better? |
| Q | Quality – Tính chất | What does the pain feel like? |
| R | Region/Radiation – Vị trí/lan | Where is it? Does it spread anywhere? |
| S | Severity – Mức độ | How bad is it from zero to ten? |
| T | Timing – Thời gian/diễn biến | Is it constant or does it come and go? |
13. Bài tập thực hành
Bài tập 1. Dịch sang tiếng Việt
- Can you tell me what seems to be the problem today?
- I’ve had this pain for more than a week.
- Can you show me exactly where it is?
- Does the pain go down your leg?
- What makes the pain worse?
Bài tập 2. Dịch sang tiếng Anh
- Anh/chị bị đau bao lâu rồi?
- Anh/chị có thể chỉ chính xác vị trí đau không?
- Cơn đau có lan xuống chân không?
- Anh/chị có bị tê hoặc yếu chân không?
- Anh/chị có bị sốt không?
Gợi ý đáp án:
- How long have you had the pain?
- Can you show me exactly where it is?
- Does the pain go down your leg?
- Do you have any numbness or weakness in your legs?
- Have you had a fever?
Bài tập 3. Điền từ vào chỗ trống
- I’ve had this pain ______ more than a week.
- Can you show me exactly ______ it is?
- What seems to be the ______ today?
- Does the pain ______ down your leg?
- How bad is the pain ______ zero to ten?
Đáp án:
- for
- where
- problem
- go
- from
Bài tập 4. Đóng vai
Tình huống
Một bệnh nhân nam 45 tuổi đến khám vì đau thắt lưng 7 ngày. Đau xuất hiện sau khi bê vật nặng. Đau tăng khi cúi, giảm khi nghỉ. Không sốt, không yếu chân, không bí tiểu.
Vai bác sĩ cần hỏi
- Lý do đến khám
- Vị trí đau
- Thời gian đau
- Hoàn cảnh khởi phát
- Mức độ đau
- Đau có lan không
- Có tê/yếu chân không
- Có sốt không
- Có rối loạn tiểu tiện không
14. Ghi nhớ nhanh cho học viên
5 câu bắt buộc phải thuộc
- What seems to be the problem today?
Hôm nay vấn đề của anh/chị là gì? - How long have you had the pain?
Anh/chị bị đau bao lâu rồi? - Can you show me exactly where it is?
Anh/chị có thể chỉ chính xác vị trí đau không? - Does the pain go anywhere?
Cơn đau có lan đi đâu không? - Do you have any numbness or weakness?
Anh/chị có bị tê hoặc yếu không?
15. Thông điệp học tập
Bài 12 không chỉ dạy một đoạn hội thoại ngắn về đau lưng, mà còn mở ra một kỹ năng cốt lõi của người thầy thuốc: biết lắng nghe, biết hỏi đúng, biết định vị triệu chứng và biết phát hiện dấu hiệu nguy hiểm.
Trong y học, một câu hỏi đơn giản như:
“Can you show me exactly where it is?”
có thể giúp bác sĩ phân biệt đau cơ học, đau thần kinh, đau tiết niệu, đau do nhiễm trùng hoặc các nguyên nhân nguy hiểm hơn.
Học Tiếng Anh Y khoa không phải chỉ để nói tiếng Anh.
Học là để khám bệnh tốt hơn, hiểu người bệnh sâu hơn, và hành nghề chuyên nghiệp hơn.
Bài 12 – Hỏi đau lưng: Hỏi đúng vị trí, hiểu đúng vấn đề, xử trí đúng hướng.
PCC fC Language
